 |
| |
www.tourgids.com
 Plaats deze pagina bij uw favorieten
De beste tour informatie
Sranan
Uitspraak.
Het Sranan is een levendige bloemrijke taal die haar eigen charme heeft. Ze is redelijk eenvoudig te leren en dat maakt haar zo aantrekkelijk als communicatiemiddel. Iedereen die de moeite neemt zich in het Sranan te verdiepen, zal ongetwijfeld tot de conclusie komen dat haar klanken een passie en romantiek met zich meebrengen als geen andere taal.
| Klinker |
Uitspraak |
Uitgesproken zoals in: |
Voorbeelden |
| a |
[a] |
zat, lat, rat |
taki [takkie], sabi [sabbie] |
Zoals bijvoorbeeld het woord samasama (=rotsooi, rommel) wordt uitgesproken als [sammaa sammaa] .
( Uitzondering op de regel: Als de letter " a " aan het eind van het woord staat dan wordt deze uitgesproken als een lange a , zoals in: maar, daar, spaar. Bijvoorbeeld: krakti een korte a, maar in langa, wordt de laatste a lang uitgesproken. [langaa] ** Dit geldt niet voor de overige klinkers.
| Klinker |
Uitspraak |
Uitgesproken zoals in: |
Voorbeelden |
| e |
[ i ] |
pit, spit, kip |
frede [friddi], ede [iddi], |
| i |
[ie] |
fiets, niets, zien |
ini [ienie], singi [siengie] |
| o |
[o] |
top, spot, bod |
krosi [krossie], oso [osso] |
| u |
[oe] |
toe, koe, moe (kort) |
futu [foetoe], lontu [lontoe] |
| |
|
|
|
| |
|
|
|
| Combinatie |
Uitspraak |
Uitgesproken zoals in: |
Voorbeelden |
| ay |
[ai] |
(engels) I , eye |
dray [drai], nay [naald] |
| aw |
[auw] |
pauw, grauw, blauw |
law [lauw], kaw [kauw] |
| ey |
[ee] |
kreeg, deeg, veeg |
strey [stree], peyri [peerie] |
| oy |
[oi] |
(engels) boy, toy |
moy [moi], koyri [koirie] |
| ow |
[oo] |
rood, bloot |
nowtu [nootoe] |
Medeklinkers.
De medeklinkers worden over het algemeen op dezelfde manier uitgesproken als in het Nederlands op de volgende uitzonderingen na:
g. De g wordt uitgesproken als in het engelse woord "go" of "good".
Kan ook uitgesproken worden als de g de eerste letter van het woord is als
de klank "dj" Bijvoorbeeld: gersi [ djirsie ] of [ girsie ]
k. De k kan ook evenals de g ( als het de eerste letter is) op twee
manieren worden uitgesproken. Een harde Nederlandse k en ook
als de engelse "ch" in church. Bijvoorbeeld: kibri [ kibri ] of [ tjibri ]
n. De n op het eind van een woord, wordt uitgesproken als "ng" met de klank
van ng in ring, ding, zang. Bijvoorbeeld: wan [ wang ], alaman [ allamang ]
ng. De ng in een woord kan op twee manieren worden uitgesproken.
Gebruikelijk is de uitspraak zoals die in "koningin", een zachte "ng".
Bijvoorbeeld in tranga, langa. In het binneland voornamelijk, wordt de g
hard uitgesproken zoals in het engelse woord go of gold. tranga wordt dan
[ tran-ga ], langa [ [ lan-ga ].
y. Wordt uitgesproken als "j", als deze medeklinker aan het begin of midden in
een woord staat.Bijvoorbeeld: yari [ jarie ], nyu [ njoe ] Maar als de y aan
het eind van een woord staat wordt ze uitgesproken als ie.
Bijvoorveeld buy [ boei ]. ** Voor uitzonderingen op deze regel zie
hierboven: combinatie "ey" [ ee ]
-pikin-.
Alleen bij de letter-combinatie "pikin(...)" kan de uitspraak ook zijn: "ptyin"(..)
[ ptjien(...) ], "pikinso" [ ptjienso ], "pikinsani" [ ptjiensannie]
De letters "pikin" wordt dus vervangen door "ptjien" . Uitgesproken
als ( een zeer zachte p gevolgd door tjien ). Omdat het woord "pikin"
(= klein of kind ) vrij veel gebruikt wordt, wijzen wij u op deze vorm
van uitspraak van pikin.
****Dit geldt niet voor "piki" [ piekie ]= antwoord geven of oprapen.
Dagen.
sonde
munde
tudewroko
dridewroko
fodewroko
freyda
satra
tamara
tratamara
trawiki
tramun
trayari
dimanten
dineti
diwiki
dimun
diyari
alenten
dreyten
|
zondag
maandag
dinsdag
woensdag
donderdag
vrijdag
zaterdag
morgen
overmorgen
volgende week
volgende maand
volgend jaar
heden morgen
heden nacht
van de week
deze maand
dit jaar
regentijd ( seizoen )
droge tijd ( seizoen )
|
Tijd.
musdey
mamanten
brekten
bakadina
mofoneti
neti
mindrineti
yuru
dey
wiki
mun
yari
|
ochtendgloren
's morgens
middag
namiddag
vooravond
nacht
middernacht
uur
dag
week
mun
jaar
|
Hoofdtelwoorden.
wan
to
dri
fo
feyfi
siksi
seybi
ayti
neygi
tin
erfu
twarfu
tinadri
tinafo
tinafeyfi
tinasiksi
tinaseybi
tina-ayti
tinaneygi
tutenti
tutenti na wan
tutenti na to
tutenti na dri
tutenti na fo
tutenti na feyfi
tutenti na siksi
tutenti na sebi
tutenti na ayti
tutenti na negi
dritenti
dritenti na wan
dritenti na to enz. enz.
fotenti
feyfitenti
siksitenti
seybitenti
aytitenti
neygitenti
(wan)hondro
tu hondro
dri hondro
fo hondro
feyfi hondro
siksi hondro
sebi hondro
ayti hondro
negi hondro
(wan) dusun
to dusun enz.enz
(wan) milyun
(wan) bilyun
(wan) trilyun
|
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
40
50
60
70
80
90
100
200
300
400
500
600
700
800
900
1000
2000
1.000.000
1.000.000.000
1.000.000.000.000
|
|
|
|
Ofschoon het Sranan enkele honderden jaren oud is, was het voornamelijk een gesproken levende taal, die zich steeds weer aanpaste, aan de tijd waarin het gesproken werd. Er zijn oude geschriften bekend in Sranan, maar die zijn evenals het oud nederlands heel moeilijk in spelling en waren meer gebasseeerd op de uitspraak en voor zover wij kunnen nagaan waren er geen grammaticale regels bekend.
Het Sranan werd altijd als een minderwaardige vorm van uitdrukking gezien door de Nederlandse kolonisator. Zo mochten ondergeschikten geen Sranan spreken tegen hun meerderen. Dat was streng verboden en later in de twintigste eeuw nog steeds onbeleefd gevonden. Zelfs nu nog zit het in de opvoeding ingebakken, dat je geen Sranan spreekt tegen een meerdere of oudere.
In het begin van de jaren 60, werden jonge Surinamers steeds meer bewust van culturele identiteit. Er onstonden nationalistische bewegingen, die als verzet tegen de kolonisator graag het Sranan onderling spraken. Er ontstond dus een behoefte om taalspelregels te maken voor het Sranan. Zo kwamen ze onder andere overeen, op voorstel van Hein Eersel, een Surinaamse gespecialiseerde linguïst (taaldeskundige) dat in de schrijfwijze, de "oe" vervangen zou worden door de "u" en de "y" in plaats van de "j" . U moet wel bedenken dat zij zich tegen het koloniale bewind verzetten, en dus tegen de Nederlandse taal, en de logische keus het Spaans was, aangezien Zuid Amerika op de Guyana's na voor de rest alleen Spaans of Portugees spreken. Daarom kozen ze voor een "Spaans/Portugees georiënteerde" spelling. De klanken van het Sranan liggen ook veel dichter bij de Spaanse en de Engelse taal, dan het Nederlands.
De Grammatica.
Het is een onmogelijke taak om alle regels hier voor u op te schrijven. Sranan is net als het Chinees een gevoelstaal.
Veel woorden hebben meerdere betekenissen. En de vertaling is vaak afhankelijk van de context, waarin het woord gebruikt wordt. Ook lijkt het wat beleefdheidsnormen betreft op het Amerikaans / Engels, yu [ joe ] = jij of u. Met een hoofdletter is het "U" . Toch zullen we proberen de basisregels voor u te beschrijven, zodat u straks een een aardig woordje Sranan spreekt. Iets wat zeker bewondering zal oogsten onder de Surinamers.
Het Sranan kent geen onderscheid tussen werkwoorden en zelfstandige naamwoorden.
Bijvoorbeeld: Schieten en het schot worden allebei aangeduid met sutu [ soetoe ].
Ik schiet - mi e sutu. A sutu ben tranga - het schot konk luid.
Het Sranan kent weinig of geen werkwoord vervoegingen.
Bijvoorbeeld het woord "waka" [ wakkaa ] = lopen.
Ik loop - me waka, wij lopen - wi waka, zij lopen - den waka.
Of het werkwoord denki [ dinkie ], prakseri [ prakserie] = denken
Ik denk - me denki, wij denken - wi denki, zij denken - den denki.
Tijdsaanduidingen worden door toevoegingen gemaakt, met de woorden:
Zijn = "e" (tegenwoordige tijd en "ben" voor de verleden tijd. Of ook wel "na" . Hij is een dief - en na wan fufuruman.
Zullen = sa ( voor de toekomende tijd ). Wij zullen lopen - Wi sa waka. .
Ik ben aan het denken - mi e denki ( let op dat het woordje me veranderd als het gevolgd wordt door een "i" klank. Het wordt dan "Mi" e denki.
Ik dacht - mi ben denki, wij dachten - wi ben denki, zij dachten - den ben denki.
Of dwingend: Wij moeten lopen - wi mu wakka. ( moeten = mu [ moe ])
Lidwoorden
Het of de = a [ a ]
De = den [ding ]
Persoonlijke voornaamwoorden.
ik = me [ mi ( als in wit )]of mi [ mie ]
jij = yu [ joe ]
hij, zij, het = en [ ing ]
wij = we [ wi ] of wi [ wie ]
jullie = unu [ oenoe]
zij (meervoud) = den [ ding ]
Aanwijzende voornaamwoorden.
dit = disi [ diesie ]
dat = dati [ dattie ]
deze = den [ ding ]
die = den [ ding ]
Plaatsaanduidingen.
daar = drape [ drappi (geen ie maar korte i zoal in ik)]
naast = se sey [ si see ]
achter = baka [ bakkaa ]
op = tapu [ tappoe ]
onder = ondro [ ondro ]
in = ini [ ienie ]
Vragende voornaamwoorden.
wat ? = san ? [ sang ]
welke ? = sortu ? [ sortoe ]
wie ? = suma ? [ soema ]
waar ? = pe ? [ pi ]
waarom ? = fu sa e de [ foe sa i di (geen ie maar korte i zoal in ik)]
Bezittelijke voornaamwoorden.
mijn = me [ mi ]of mi [ mie ]
jouw = yu [ joe ]
zijn, haar = en [ ing ]
onze = we [ wi ] of wi [ wie ]of unu [ oenoe]
hun (meervoud) = den [ ding ]
Het woord "na".
Behalve dat het "is" of "ben" betekent, kan het woord "na" ook gebruikt worden om nadruk te leggen.
Daar woon ik - Na drape me libi.
Eenvoudige zinnen.
Hoe gaat het ? = Fa yu tan ? [ fa joe tang ]
Mijn naam is ... = Mi nen na .... [ mie ning na ... ]
Wilt u wat drinken ? = Yu wani dringi wan sani ? [ joe wannie driengie wang sannie ]
Waar kan ik het toilet vinden ? = Pe mi man fen a kumakoysi ? [ pi mie mang fin a koemakoisie ]
Enkele wetenswaardigheden.
Namen van mannen en vrouwen geboren op een bepaalde dag.
As kinderen geboren werden kregen ze vaak de naam van de dag waarop ze geboren werden ook als werkelijke naam mee.
Meisjes / Vrouwen geboren op:
zondag
maandag
dinsdag
woensdag
donderdag
vrijdag
zaterdag
Jongens / Mannen geboren op:
zondag
maandag
dinsdag
woensdag
donderdag
vrijdag
zaterdag
|
Kwasiba
Adyuba
Abeniba
Akuba
Yaba
Afiba
Amba
Kwasi
Kodyo
Kwamina
Kwaku
Yaw
Kofi
Kwami
|
Bron en © ANDA Suriname
 naar boven
|
| |
Home